Artikel Kijk op het Westen, winter 2007

Keynes' economische principes regeren meer dan ooit de globaliserende markt. Marktdenken is niet langer rechts; links geeft zich bangelijk op alle fronten gewonnen. Is er ruimte voor ondernemen met je hart, voor het investeren van arbeid en geld zonder primair te denken aan winst en aandeelhouders?

Claudia Vijge (32, milieutechnoloog) startte haar organisatie SCF India in 2004. In en rondom het Tadoba-Andhari Tiger Reserve (TATR) in Centraal-India probeert haar stichting de lokale bevolking te doordringen van de noodzaak tot natuurbehoud. Daartoe begon ze een educatieproject, gericht op de kinderen in de verschillende dorpen in en rond het park en zette ze een 'handicraft' trainingscentrum op voor vrouwen.

VERSTORING VAN HET NATUURLIJK EVENWICHT

Tadoba is een uniek gebied dat bestaat uit een varieteit aan ecosystemen die onderdak bieden aan vele soorten zoogdieren, reptielen, vogels en vlinders. Zestien soorten behoren tot de bedreigde diersoorten, waaronder de tijger en het luipaard. In en om het park wonen zo'n 60.000 mensen met hun 90.000 runderen. Zij vormen een bedreiging voor het ecologisch evenwicht in het park. Zo worden stukken beschermde natuur ontbest en bouwrijp gemaakt voor de teelt van rijst en katoen of gebruikt als weidegrond voor runderen. De inwoners weiden hun dieren in het park en de bosvruchten, die normaliter tot voedsel dieren voor de dieren, verkopen ze op de marks. Ook wordt er illegaal hout gekapt en vormt de kap van bamboe voor het vlechten van bamboematten een bedreiging. De verkoop, van bamboematten levers de vrouwen geld op, maar ontneemt de tijgers en het overige wild hun plekken waar ze verkoeling zoeken. Zonder bamboe kunnen de dieren zich steeds minder verschuilen voor elkaar en voor de mens.

FASCINATIE VOOR INDIA
`Tijgers en wolven zijn voor mij de meest indrukwekkende dieren; imposant en mysterieus. Op mijn twaalfde heeft een serie op de televisie over een Indiase prinses en een Engelse officier mijn liefde voor India gewekt. Via mijn stageplaats ken ik beide liefdes, die voor de tijger en de Indiase mens, verenigen. De ontvangst in India was greets; de mensen zijn uitermate aardig. Na zes maanden onderzoek was mijn terugkeer in Nederland een kwelling: ik moest nog afstuderen, maar ik vond alles wat ik moest doen, banaal.
`India had me voorgoed geraakt. Ik wilds iets doen voor de tijger, voor het behoud van zijn leefgebied en voor de mensen die in en rond het nationale park wonen. Het park had mij in zijn ban.'
In 2003 gaat Claudia terug met cadeautjes voor de kinderen en in 2004 richt ze SCF India op.

AANBOD VERSUS VRAAG
Jeugdig enthousiasme en het vurige verlangen om iets goeds te doen voor de natuur en de mensen maakten dat ik met te veel en te grote ideeen van start ging. Oplossingen aandragen voor problemen blijkt weinig productief. Mensen moeten zelf het probleem onderkennen. Jij verandert mensen niet, zij veranderen zichzelf. Ik werk nu op een veel professionelere wijze. 'Lieve Claudia' klinkt leuk maar niet wanneer het over zakelijke dingen gaat. Ik werk nu met een goed doordachte businessplannen en marketingstrategieën.

DRIE PROJECTEN
`Kinderen en vrouwen zijn mijn belangrijkste doelgroepen. Bij kinderen is veel te winnen. Voor hen bestaat de wereld uit hun eigen akkertje, hun rijstveldje en huis. Wanneer je moeder doodgebeten wordt door een tijger, dan snap ik dat je een tijger stom vindt. Ik probeer de kinderen te laten ervaren waarom die tijger dat doet. Met spelletjes op school, bezoeken aan het park en filmpjes proberen we de kinderen inzicht te verschaffen in het gedrag en het nut van dieren en de natuur. Natuur- en milieueducatie moet permanent op het rooster van alle 59 schooltjes in alle dorpen in en rond het park. Twee lokale natuurgidsen die in dienst zijn van SCF India zijn daar dagelijks mee bezig. We boeken successes.

Verder richten we ons op de getrouwde vrouwen. Om de vrouwen af te houden van de bamboekap zochten we naar mogelijkheden waarmee ze op een andere manier geld konden verdienen. Geld is nodig om schooluniformen te kopen en kruiden, boeken, kleding en schoenen. We gaven de vrouwen naai-, borduur- en schilderles. Wij zorgden voor trapnaaimachines en verkopen de producten in Nederland. Voor de continuiteit van het project is dat geen goede zaak. De vrouwen zijn afhankelijk van wat wij voor hen doen. In een tweede dorp starten we binnenkort een nieuw project. De bakens zijn fundamenteel verzet. De vrouwen moeten een cooperatie stichten, een bestuur benoemen, een bankrekening openen, bedenken wat ze willen gaan doen en sparen van hetgeen ze gaan verkopen. Wij leveren de knowhow, de startgelden, de marketingonderzoeken en begeleiding. Alles gericht op het overbodig maken van onszelf. Bij deze projecten zetten we mensen uit India zelf in die door de stichting betaald worden. Negen mensen hebben we nu in dienst die een eerlijk salaris verdienen. De totale omzet van de stichting was afgelopen jaar 14.000 euro. Het geld is bijeengebracht door sponsoren, verkoop van artikelen, giften en dergelijke.

`Op dit moment loopt een onderzoek naar mogelijkheden voor ecotoerisme. Mocht het idee levensvatbaar blijken, dan moet het dorpje zelf het project gaan dragen en uitvoeren. Wij doen haalbaarheidsstudies en ontwikkelen de concepten die wij uitzetten bij reisbureaus. Lokale werknemers bouwen in lokale bouwstijl de voorzieningen. Zij worden zelf verantwoordelijk voor het uitbaten van de toeristische attractie. Misschien moeten ze in eerste instantie geholpen worden door een westerse manager omdat toeristen uit Europa en Amerika hun eigen kwaliteitseisen hebben.'

DRIVE
Bij velen ebt de betrokkenheid bij dit soort projecten na een poosje weg. Niet bij Claudia. Naast haar baan van 40 uur in de week bij de stichting Nabuur, werkt ze bijna alle avonden aan haar passie. 'Tien uur per week, had ik afgesproken met mijn man, maar het zijn er minstens zestien of meer. Nee, er is niet zoveel tijd over voor ons samen, maar hij legt geen claim op me. Integendeel. Het klinkt zo goed wanneer hij zegt dat hij pas eisen gaat stellen op het moment dat ik niet meer straal wanneer ik over het project praat. Ik ben trouwens bereid om zware ruzies met hem te maken om door te kunnen gaan. Mijn inzet en enthousiasme worden eveneens gevoed door mijn niet aflatende liefde voor de tijger. Het dier staat in dit park aan de top van de voedselketen. Bescherm je de tijger, dan bescherm je het hele ecosysteem. De mens heeft al zoveel kapot gemaakt. Hij is de grootste epidemie op aarde. We willen steeds meer, groter, vaker... we willen alles! We denken niet na hoe belangrijk de natuur is. De natuur is niet alleen mooi, maar zij heeft ook nut! Het verstoren van het evenwicht werkt desastreus.
`Ik ben ook gedreven omdat ik zo graag zou willen dat de mensen die in en rond het park wonen er vooral moeten blijven wonen. Ik kan de neiging nauwelijks onderdrukken om hen toe te schreeuwen 'Blijf in je dorpen wonen! Blijf keuterboertje!
Ga niet naar de grote stad om van de ene ellende in de andere te vervallen! Blijf in je natuurlijke omgeving en behandel die met liefde en kennis. Dan houd je wat je hebt en dat is vele males berer dan de hebzucht en de schijnbare schoonheid en weldaad van de stad.

`Tot mijn kist wil ik betrokken blijven bij dit project, hoewel ik streef naar het opheffen van mijn noodzakelijkheid. Ik lig er wel eens wakker van en denk dan: Wie ben ik dat ik hieraan begonnen ben? Maar dan zie ik de ontwikkeling die we hebben doorgemaakt van een organisatie die alles bracht en gaf, naar een club die eisen stelt en mensen zelf laat nadenken. Misschien krijgen we een andere functie, een van faciliteerder bij het oprichten van eigen bedrijfjes. Is dat dan zo erg?'

Claudia Vijge (32) Milieutechnoloog
Wat investeert India in haar natuurparken?
Minder dan 1% van de hele begroting van het Forest Department (Staatsbosbeheer van India) gaat naar de beschermde natuurgebieden. De gebieden zijn zo uitgestrekt dat er een groot tekort is aan personeel en materieel. Projecten als dat van Claudia Vijge worden niet gesubsidieerd door de Indiase overheid.

Tekst: Noël Servaes